NS is niet zo blij met dit initiatief. Ze blijken zelf plannen te hebben om een soortgelijke applicatie te maken. Ze willen de ‘Trein’ applicatie verbieden omdat Stevense geen toestemming heeft om de gegevens uit de database te gebruiken. In een interview met Bright vertelt Stevense dat de NS de informatie op internet een spin-off is van het spoorboekje. Volgens hem kunnen ze zich niet beroepen op het databankrecht omdat ze geen investeringen hebben gedaan in deze databank. Advocaat Oliver Oosterbaan beaamt dit: het databankrecht is alleen van toepassing als blijkt dat de NS een substantiële investering heeft gedaan in deze databank. (bron: 24Oranges).

De vormgeving van de applicatie zal niet leiden tot protesten zoals die van de NS. De foto’s, die als achtergrond gebruikt zijn, zijn door hun makers onder een Creative Commons Naamsvermelding licentie op de fotoharing website flickr gepubliceerd. Deze licentie staat gebruik van de gelicenseerde werken vrij toe mits de naam van de maker vermeld wordt (zie de screenshot hieronder hoe Dennis Stevense de Naamsvermeldingen geïmplementeerd heeft). Dit geld ook voor gebruik met en commerciële doelstelling zoals het opnemen in een iphone applicatie die inmiddels meerdere 1000 keer gedownload is (voor €2.39). Voor Dennis Stevense is dit dus in iedere geval een goede deal maar wat hebben de fotografen eraan? De grote populariteit van de applicaties levert de makers van de foto’s in ieder geval veel extra aandacht op. De NS zou er goed aan doen om dit voorbeeld moeten te volgen en hun gegevens beschikbaar stellen voor dit soort initiatieven. Train laat zien dat het open beschikbaar stellen van dergelijke informatie innovative producten op kan leveren. Het feit dat de NS over veel expertise op het gebied van het samenstellen van dienstregelingen beschickt betekend nog lang niet dat de NS de beste partij is om mobile applicaties te ontwikkelen. De Harvard Econoom Eric van Hippel heeft hiervoor de begrip ‘User driven innovation’ geïntroduceerd. Innovate vind heden ten dage steeds meer op initiatief van gebruikers plaats omdat gebruikers uiteindelijke diegenen zijn die de meeste baat bij het verbeteren van een dienst of product hebben. Het vrij beschikbaar stellen van data (of omdat deze als feiten niet beschermt zijn of expliciet door ze onder een open content licentie te publiceren) heeft zo het potentiaal om onverwachte innovative oplossingen tot stand te brengen. Het voorbeeld van Trein laat zien hoe dit uiteindelijk voor iedereen van voordeel kan zijn: De ontwikkelaar, reizigers en de NS.

Traditioneel brengen componisten hun werk onder bij auteursrechtenorganisaties of platenmaatschappijen. Tribe of Noise ziet daar voor onbekende talenten een probleem: Het publiek moet je eerst kennen voordat je werkelijk iets aan je muziek kunt verdienen. Vandaar de mogelijkheid om bij Tribe of Noise een aantal originele eigen werken in de etalage te zetten. Onder een creative commons licentie, zodat iedereen de muziek gratis kan downloaden en verspreiden, zolang de naam van de componist vermeld wordt. Het platform is vooral bedoeld voor muzikanten die op zoek zijn naar samenwerking, erkenning, publiek en misschien ook wel een doorbraak. Ook componisten die zich los willen maken van de traditionele verdienmodellen in de industrie vinden bij Tribe of Noise onderdak.

Het platform verwacht heel wat overhoop te halen door een legaal alternatief te bieden voor het downloaden van gratis muziek. De oprichters verwijzen  naar artiesten zoals Moby, Nine Inch Nails en Radiohead die al eerste stappen gezet hebben in de richting van alternatieve muziekdistributie:

“Terwijl de traditionele muziekindustrie nog steeds in termen van repressie denkt door gebruik te maken van digital rights management en de waakhonden van de industrie, denken wij liever in oplossingen voor gelijkgestemden,” aldus Sandra Brandenburg, medeoprichter van Tribe of Noise in een persbericht. ”Het was eigenlijk helemaal niet moeilijk om onafhankelijke artiesten te vinden die geloven in het delen van hun muziek en die zelfs fans en professionals aanmoedigen om hun werk vrij te distribueren en te bewerken. Ik bewonder deze bands voor hun moed en inzicht over de richting die we met zijn allen op gaan. Alle muziek op ons platform is legaal en vrij beschikbaar voor fans, maar kan ook commercieel worden toegepast. Zolang de artiest maar wordt vermeld en afgeleid werk onder dezelfde licentie beschikbaar wordt gesteld.”

Tribe of Noise ziet zich geruggesteund door een  jaarlijks NDP-onderzoek uit 2007 naar internetgebruik in de Verenigde Staten uit dat er sprake was van een stijging van gratis verkregen muziek en een scherpe daling van de hoeveelheid gekochte muziek. Ondanks de toename van gekochte digitale downloads van 7% naar 10% was dit niet voldoende om de daling van cd-verkopen van 41% naar 32% te compenseren. Hoewel de muziekindustrie zich in een negatieve spiraal bevindt, zijn de inkomsten nog steeds dusdanig groot dat zij niet in staat lijkt om de sprong richting toekomst te maken. De muziekindustrie en met name artiesten gaan door een diep dal, zo concludeert Tribe of Nosie, maar het platform neemt een ‘Darwinistische houding’ aan; alleen als je je aanpast aan de nieuwe situatie kun je overleven:

“Als je momenteel een paar miljard verdient op de traditionele wijze, zal het zweet je uitbreken tijdens de aandeelhoudersvergadering waarop je het verlies aan marktaandeel moet uitleggen. Maar het komt nog steeds neer op heel veel geld, dus je bent niet bepaald gemotiveerd om je oude werkwijze overboord te gooien. Als je zoals Tribe of Noise een nieuwkomer bent, kan de groeicurve alleen maar omhoog en dat werkt erg motiverend,” concludeert Chief of Noise Hessel van Oorschot.

Shibuya, Tokio

Het Wikitravel project bestaat vijf jaar, inspiratie kwam in 2003 naar aanleiding van de online encyclopedie Wikipedia. Net als Wikipdia gebruikt Wikitravel wiki-technologie zodat gebruikers zelf content kunnen creëren, updaten en editen. Alle kennis wordt gedeeld en samengevoegd, hoe meer mensen meewerken, hoe beter het wordt, zo is de gedachte. Anders dan Wikipedia is de bedoeling niet een encyclopedie te maken:

Wikitravel heeft als doelen mensen te vertellen hoe ze over de hele wereld kunnen reizen, niet om alles op de planeet te documenteren. Zodra je het gevoel krijgt datje referenties en voetnoten nodig hebt op Wikitravel, kun je je beter richten tot Wikipedia, zo licht Wikitravel haar doelstellingen toe.

Wikitravel is gebouwd in dezelfde spirit van kennisdelen die reizen zo aangenaam maakt. Als reizigers elkaar ontmoeten vertellen ze elkaar over plaatsen die ze zagen en vragen elkaar naar bestemmingen die ze nog gaan bezoeken. Wikitravel wil het makkelijk maken die informatie te delen. Daarom is bewust gekozen voor een Creative Commons (CC-BY-SA) licentie:

It’s a piece of legal documentation created by the great people at Creative Commons that basically says the same thing… : give Wikitravellers credit for their work, and share with other people.

kaart van Japan

Zo stond kennisdelen aan de wieg van Wikitravel en de behoefte van reizigers aan accurate informatie die uitgevers van papieren reisgidsen niet kunnen bieden. Time Magazine verwoord het als volgt:

The best travel guides have one thing in common: they’re up to date. That’s why WikiTravel has become the most invaluable travel resource on the Web. While message boards like Lonely Planet’s Thorn Tree Travel Forum are great for specific questions — such as “Should I spend more than a day at Angkor Wat?” — and community sites like TripAdvisor are useful for seeing other folks’ photos and reviews, only WikiTravel keeps a concise, current directory of nearly 20,000 destinations. It’s so complete, you’ll be tempted to skip the guidebook altogether.

De artikelen van Wikitravel zijn verkrijgbaar in vele talen, waaronder: Deutsch, English, Español, Français, Italiano, 日本語, Nederlands, Português, Català, Esperanto, Suomi, עברית, हिन्दी, Magyar, Polski, Română, Русский, Svenska. De Hebreeuwse variant is zojuist online gegaan. Iedereen kan een eigen Wikitravel starten in een geprefereerde taal.

Sinds kort zijn Wikitravel gidsen ook als papieren reisgidsen te verkrijgen. In april 2006 werden Wikitravel en World66, een andere reis wiki, gekocht door Internet Brands, Inc., beheerder van informaties sites voor consumenten. Wiktravel Books is ook onderdeel van Internet Brands en een commerciële onderneming, van onder andere één van de oprichters van Wikitravel. Net als de online reisgidsen vallen de papieren varianten onder een (gelijke) Creatieve Commons licentie en kunnen dus vrij gedistribueerd worden. Recent kondigde Wikitravel haar nieuwste telg aan: Wikitravel Paris met de primeur van OpenStreetMap kaarten. Het uit Groot-Brittannië afkomstige OpenStreetMap verzamelt geografische data en maakt deze beschikbaar onder een Creative Commons (CC-BY-SA) licentie. In Nederland wordt OpenStreetMap gesteund door de Digitale Pioniers regeling. De Nederlandse organisatie Vrijschrift heeft met deze ondersteuning een Nederlandse OpenStreetMap gemeenschap opgericht, met vrijwilligers die op systematische wijze landkaartdata verzamelen van vrijwel geheel Nederland.

CC’s CEO Joi Ito zegt in een persbericht voor dit project dat het van belang is dat mensen zich realiseren dat CC niet zomaar een ’schattig idee’ is, maar een cruciaal onderdeel van het succes van veel bedrijven, artiesten, auteurs en andere professionals. Zo worden in het Case Studies Project voorbeelden in de schijnwerper gezet als de Nederlandse Blender Foundation en hun succes met het toepassen van Creative Commons licenties op allebei hun Open Source 3D animaties. Ook het overall gebruik van CC door NYTimes bestseller auteur Cory Doctorow om zijn boeken te verspreiden wordt belicht. Daarnaast zijn gedetailleerde case studies te vinden over het Luxemburgse, maar wereldwijd opererende Jamendo en natuurlijk de casus van Nine Inch Nails Ghost I-IV en The Slip album. Doel is de focus te leggen op het verhaal van deze successen.

Alle hulp welkom

Doel was niet een statisch Collaborative Cases Studies systeem te bouwen. Liever bouwt CC verder op haar Semantic MediaWiki-based wiki (zie ook de participatie pagina van de CC wiki), zodat een simpel, door iedereen te gebruiken formulier ontstaat voor het toevoegen en aanpassen van case studies. Omdat het systeem een gestructureerde wiki is kan er makkelijk doorheen gezocht worden (zoals dit voorbeeld van een zoekactie op alfabetische volgorde met naam van de pagina, auteur, media format en land van herkomst).

Cory Doctorow by Joi Ito

Creative Commons nodigt iedereen uit om mee te doen en van het Case Studies project een ’super solide project’ te maken. Er zijn vooral meer case studies nodig, van overal ter wereld, in elke taal. Wie meer dan één taal beheerst kan meehelpen de case studies te vertalen. Wie echt een held wil zijn steekt zijn energie in de public roadmap van het project, geïnteresseerden melden zich via de cc-community mailing list of het IRC chat channel.

Wie meer redenen wil om mee te doen: Creative Commons Australië heeft op haar conferentie een boekje gepresenteerd waarin 60 cases studies uit het project zijn opgenomen. Er komen nog meer van dit soort boekwerkjes, waarin eenieder die nu meedoet dus wellicht in de toekomst zijn project terug kan vinden.

Deze zomer zullen op een aantal conferenties nieuwe case studies in the picture gezet worden op grote schermen, onder andere op Communia/CC Europe op 30 juni en 1 juli in België en FSCONS op 25 en 26 oktober in Gothenburg, Zweden.

Creative Commons bedankt: Jessica Coates, Rachel Cobcroft, Elliot Bledsoe, Timothy Vollmer, Cameron Parkins, Tim Hwang, Greg Grossmeier, en Michelle Thorne die deel waren van het projectteam voor het Collaborative Case Studies Project.

Meer hulp is altijd welkom, in de vorm van aandacht op bijvoorbeeld blogs of door case studies toe te voegen in het systeem.

In haar persbericht benadrukt Blender haar affiniteit met de Creatieve Commons doelstelling:

De film onderscheidt zich … door het open karakter. Niet alleen is uitsluitend vrije software gebruikt – programma’s waarvan de bouwstenen vrij gepubliceerd zijn – maar ook de film zelf, inclusief al het materiaal uit de animatiestudio, komt vrij beschikbaar voor iedereen om van te genieten, van te leren of te hergebruiken. Dit open concept is waar de internationale Creative Commons organisatie zich voor sterk maakt.

Bij Blender zien ze een mooie toekomst voor Creative Commons licenties:

De Creative Commons licentie wordt nu vooral gebruikt door individuele artiesten of muzikanten op internet, maar ook in toenemende mate voor video, film of animatie projecten.

Het Blender Institute in Amsterdam is een spin-off van de open source organisatie Blender Foundation en één van de eerste ondernemingen wereldwijd die zich professioneel en commercieel richt op het vervaardigen van open content. Momenteel werken er 14 mensen in voltijd, die zich na de film gaan richten op Big Buck Bunny, the Game. De film werd gefinancierd door de Blender Foundation, donaties van de Blender community, pre-sales van de DVD van de film, commerciële sponsors en een bijdrage van het Digitale Pioniers Fonds.

Big Buck Bunny is een komedie over een groot, maar lief konijn dat lastig gevallen wordt door drie knaagdieren. Uiteraard laat Big Buck het hier niet bij zitten en neemt op komische, enigszins wrede wijze wraak. De film wordt volgens de makers verteld met ‘hedendaagse technieken in de typische jaren vijftig cartoon traditie’. De film wordt uitgebracht op 35mm film formaat, HD en DVD. Kort na de DVD-lancering, begin mei, is de film voor iedereen vrij beschikbaar gekomen via internet.

De belangrijkste doelstelling van dit project was om de ontwikkeling van vrije software op het gebied van computer graphics te stimuleren”, aldus producer en directeur Ton Roosendaal. “We zijn er erg trots op dat het resultaat en zowel artistiek als technisch de kwaliteit van de grote Amerikaanse studios evenaart.

Voor de realisatie van de film was daarnaast de doelstelling om de Blender software geschikt te maken voor complexe omgevingen en gedetailleerde karakters met miljoenen haartjes. Blender heeft daarbij gebruik kunnen maken van de enorme rekencapaciteit van het Sun Grid. Dat heeft het team in de woorden van producer Ton Roosendaal de vrijheid gegeven om te kiezen voor de kwaliteit en visuele rijkdom van de film.

Ook de andere doelstellingen die Blender zichzelf stelde lijken gehaald:

* Het ontwikkelen van tools voor het editen en renderen van haar, bont of gras.
* Verbetering van tools voor de animatie van karakters voor cartooneske bewegingen en vervormingen.
* Testen van Blender is grote omgevingen in de open lucht, zoals grote grasvelden met veel bomen en bladeren.
* Het verder valideren van Blender als een professionele ‘animation creation suite’
* Creëren van een er goed uitziende korte animatie film, vrij geliceceert als open content.
* Leveren van content voor ander artiesten en om te leren of hergebruiken, inclusief documentatie en handleidingen.

“De Nieuwe Kaart van Nederland biedt een landsdekkend totaaloverzicht van ruimtelijke plannen; een blik op de toekomst van uw eigen omgeving. De Nieuwe Kaart van Nederland laat zien waar het Nederlandse landschap in de toekomst zal veranderen.”, aldus de makers.

In 1995 kwam het Amsterdams Architectuurcentrum ARCAM met een kaart van de regio met daarop alle bouwplannen. Rotterdam volgde met een kaart van de Zuidvleugel van de Randstad. Aanleiding om voor heel Nederland een kaart met plannen samen te stellen. Maart 1997 werd de eerste ‘Nieuwe kaart van Nederland’ opgeleverd. Daarop waren zo’n 2700 plannen voor wonen, werken, natuur en infrastructuur te vinden. Maar de kaart is nooit af, net zo min als de plannen voor Nederland.

Nog voor 2015 gaat volgens de Nieuwe Kaart ruim 10% van het Nederlandse grondgebied op de schop. Dat levert zo’n 932.000 nieuwe woningen en 42.500 hectare nieuw bedrijventerrein op voor de kaart. Wie wil weten hoe dat er uit ziet kan de kaart in diverse GIS formaten opvragen, bekijken op Google Earth of in vogelvlucht over de plannen gaan.

Het valt Engelfriet op dat het gebruik van Creative Commons licenties vaak typisch Hollandse ongenoegens oproept: soit, we willen best onder naamsvermelding werk vrijgeven. Vooruit dan maar, want het is mooi dat steeds meer content door meer mensen gezien en gebruikt wordt. Maar liever niet op commerciële basis. Je vakantiefoto terugvinden op abri’s door de stad geeft om meerdere redenen een vervelend gevoel. Eén van die redenen is dat anderen geld verdienen aan jouw werk, zonder je deelgenoot te maken van de opbrengsten.

Maar, zo vraagt Engelfriet zich af, is dat wel een legitiem bezwaar? In zijn post ‘waarom ik al mijn werk gratis weggeef’ redeneert hij dat ‘copyright’ inmiddels voor velen gelijk lijkt te staan aan ‘geld verdienen’. Dat is niet zo, copyright geeft juridische bescherming; het geeft de maker erkenning als maker. En daarnaast zijn van royalty’s niet veel mensen rijk geworden.

Engelfriet haalt in deze context een econoom aan die hij sprak over een boek dat deze econoom niet aan de straatstenen kwijt raakte. De tekst belandde online, met een Creative Commons licentie. Maar wel met één die commercieel gebruik niet toestond. Immers, iemand anders zou maar eens geld verdienen aan de pennenvruchten. De tekst van de econoom hield het volgens de anekdote een half uur uit onder deze licentie. Waarom ook niet voor commercieel gebruik, zo filosofeerde de econoom? Als het de auteur niet lukt zijn werk commercieel uit te buiten is er ook geen rechtvaardiging de auteur geld te geven als het een ander wel lukt. Het daadwerkelijk verdienen van geld is dan de prestatie van de uitgever, die een gat in de markt heeft gevonden. De auteur heeft zijn prestatie al geleverd: hij heeft een boek geschreven, eigenlijk al zonder daar geldelijke beloning voor te verwachten. Een beetje als iemand die een blog schrijft waarin intellectueel eigendom voor leken verduidelijkt wordt…

Beter dus –aldus Engelfriet- om hergebruik van je werk te zien als promotie van je werk, en inspiratiebron voor anderen. Engelfriet haalt Robert Scoble aan: “I’ve found that the more I give away my content, the more magical stuff happens to me anyway and if that means my photos or writings or videos get used in some way that I don’t really like, well, that’s a risk I’m willing to take.”

Maar wel met naamsvermelding, want Engelfriet verdient de credits voor zijn slimme gedachten op zijn onderhoudende blog.

Tot voor kort waren de technologische mogelijkheden om een film met open source software te maken behoorlijk beperkt. In 2002 werd weliswaar de eerste volledig open content film ‘Cactuses‘ uitgebracht maar die was, als studentenproject, slechts deels op basis van open source software tot stand gekomen.

Ton Roosendaal is de centrale figuur achter de Blendersoftware. Hij is vanaf het begin af aan betrokken geweest bij de ontwikkeling van Blender. Toen Blender in 1995 voor het eerst op de markt werd gebracht, was het niet bedoeld als open source software maar diende het als een tool voor eigen gebruik binnen het bedrijf. In 2002 werd de inhouse softwareontwikkeling van Blender stopgezet en was de software een tijd lang zelfs niet te verkrijgen. Ondanks technische moeilijkheden van het programma en een aantal tekortkomingen bleek er toch een interesse te bestaan voor de software zodat Ton Roosendaal in 2002 de Blender Foundation kon oprichten.Met een uniek investeringsplan, de inzet van talloze vrijwilligers en vrijwillige financiële bijdragen werd de broncode van Blender openbaar gemaakt. Tegenwoordig is Blender gratis en kan de software door iedereen die er verstand van heeft verder worden ontwikkeld. Hiervoor is er door de Blender Foundation een online user-development community ontwikkeld. Roosendaal startte in 2005 de productie van Elephants Dream onder de naam Orange, samen met een internationaal team van artiesten en animatiespecialisten. Tijdens het productieproces hebben ook de online developers over de hele wereld van de community een groot aandeel geleverd in de verbetering en ontwikkeling van de software. Voor Roosendaal was het vanzelfsprekend dat een film gemaakt met open source software onder een open content licentie beschikbaar zou worden gemaakt voor het publiek. De keuze viel daarbij destijds op Creative Commons omdat dat licentiesysteem het verst ontwikkeld was en al brede bekendheid genoot.

De korte film (Elephants Dream duurt 11 minuten) is als showcase voor open source bedoeld. Het publiek krijgt erdoor te zien welke mogelijkheden de open source software biedt, en dat het mogelijk is om met Blender een kwaliteitsfilm te maken.Het verhaal van de film gaat over Emo en Proog, twee mannen met verschillende kijk op de wereld waarin zij leven. Deze wereld bestaat binnen in een machine en heeft vreemde landschappen van verwrongen kabels en rare apparatuur waarin bizarre vogels ronddolen. Proog probeert in dit woeste landschap Emo te beïnvloeden en hem zijn ideeën op te leggen waardoor er een conflict ontstaat tussen de twee karakters. Dit resulteert aan het einde van de film in een soort anticlimax. Een leuke bijkomstigheid is dat twee bekende Nederlandse acteurs, Tygo Gernandt en Cas Jansen, hun stem voor de film hebben geleend.

Het project werd financieel ondersteund door de Blender Foundation en de Netherlands Media Art Institute. Daarnaast wist de Blender Foundation door de voorverkoop van DVD’ s inkomsten te genereren. Nadat de film als gratis download beschikbaar was gemaakt voor op het internet bleek al gauw dat Roosendaal goed had ingezet en dat Elephants Dream een succes was geworden. Sommige critici van de film menen dat de plot te verwarrend is en inhoudelijk op losse schroeven staat. Roosendaal stelt dat het primair de bedoeling van de film was te laten zien wat de software kan en dat het verhaal hieraan ondergeschikt is. Het is een film die binnen elf minuten een technische ontwikkeling doorloopt waardoor de film op het eind technisch beter in elkaar zit dan aan het begin. Roosendaal heeft zijn doelstelling hiermee verwezenlijkt en op een aantal punten zoals bijvoorbeeld de compositing tool en de renderer is de software dan ook aanzienlijk verbeterd.

Met het oog op de toekomst van en de verdere ontwikkeling van de software houdt de Blender Foundation zich momenteel bezig met twee nieuwe uitdagende projecten.Naast de ontwikkeling van open game project genaamd ‘Apricot‘ is Blender bezig met een volgende animatiefilm die onder de naam ‘Peach‘ ontwikkeld zal worden. De film gaat over ‘harige beestjes’ a la Ice Age, aldus Roosendaal. Grote talenten onder 3D animatiemakers zullen samen tot eind maart 2008 hieraan werken en de film zal eveneens onder een Creative Commons licentie worden uitgebracht. Naast deze projecten is Blender Foundation bezig zich als instituut voor ontwikkeling van open source animatie software te profileren en door middel van workshops en inlichtingen open source te promoten en te verspreiden.

Aanvankelijk konden scholen en andere geïnteresseerden het lespakket direct bij de overheid inkopen tegen een gering bedrag en was het lesmateriaal ook in niet-digitale vorm beschikbaar. Dit bleek echter onhandig qua distributie. In zijn zoektocht naar alternatieven kwam Bossers via een collega van het Ministerie in aanraking met Creative Commons en koos hij ervoor om over te stappen naar gratis verspreiding via dit open content licentiesysteem. Het lespakket bleek op die manier een veel groter succes te zijn, mede omdat leraren die het lespakket in het onderwijs wilden gebruiken niet eerst toestemming hoefden te vragen bij de directie van scholen. Voor het lespakket werd gekozen voor de Naamsvermelding-NietCommercieel-Geen afgeleide werken licentie om zodoende zoveel mogelijk het gebruik van de content te stimuleren. Dit houdt in dat het iedereen vrij staat om het werk te kopiëren, te verspreiden, te tonen maar ook om afgeleide werken te maken. Het lesmateriaal mag alleen voor niet-commerciële doeleinden gebruikt worden. Blijkbaar heeft men ook bij de overheid ingezien dat voor online content het soms interessant kan zijn om gebruik te maken van open content licentiesystemen als dat van Creative Commons.Ook in het buitenland is er interesse voor het lespakket. Zo is het lesprogramma door het Belgische ministerie van Onderwijs opgepikt. In Nederland hebben de gemeenten Winschoten en Heumen en het IKV/PaxChristi in het kader van hun samenwerkingsrelatie met Srebrenica in Bosnië-Herzegovina interesse getoond voor het Diploma Veilig Internet. Ook zij willen in de toekomst graag van het Diploma Veilig Internet gebruik maken. De verwachting is dat nog velen zullen volgen.