NS is niet zo blij met dit initiatief. Ze blijken zelf plannen te hebben om een soortgelijke applicatie te maken. Ze willen de ‘Trein’ applicatie verbieden omdat Stevense geen toestemming heeft om de gegevens uit de database te gebruiken. In een interview met Bright vertelt Stevense dat de NS de informatie op internet een spin-off is van het spoorboekje. Volgens hem kunnen ze zich niet beroepen op het databankrecht omdat ze geen investeringen hebben gedaan in deze databank. Advocaat Oliver Oosterbaan beaamt dit: het databankrecht is alleen van toepassing als blijkt dat de NS een substantiële investering heeft gedaan in deze databank. (bron: 24Oranges).

De vormgeving van de applicatie zal niet leiden tot protesten zoals die van de NS. De foto’s, die als achtergrond gebruikt zijn, zijn door hun makers onder een Creative Commons Naamsvermelding licentie op de fotoharing website flickr gepubliceerd. Deze licentie staat gebruik van de gelicenseerde werken vrij toe mits de naam van de maker vermeld wordt (zie de screenshot hieronder hoe Dennis Stevense de Naamsvermeldingen geïmplementeerd heeft). Dit geld ook voor gebruik met en commerciële doelstelling zoals het opnemen in een iphone applicatie die inmiddels meerdere 1000 keer gedownload is (voor €2.39). Voor Dennis Stevense is dit dus in iedere geval een goede deal maar wat hebben de fotografen eraan? De grote populariteit van de applicaties levert de makers van de foto’s in ieder geval veel extra aandacht op. De NS zou er goed aan doen om dit voorbeeld moeten te volgen en hun gegevens beschikbaar stellen voor dit soort initiatieven. Train laat zien dat het open beschikbaar stellen van dergelijke informatie innovative producten op kan leveren. Het feit dat de NS over veel expertise op het gebied van het samenstellen van dienstregelingen beschickt betekend nog lang niet dat de NS de beste partij is om mobile applicaties te ontwikkelen. De Harvard Econoom Eric van Hippel heeft hiervoor de begrip ‘User driven innovation’ geïntroduceerd. Innovate vind heden ten dage steeds meer op initiatief van gebruikers plaats omdat gebruikers uiteindelijke diegenen zijn die de meeste baat bij het verbeteren van een dienst of product hebben. Het vrij beschikbaar stellen van data (of omdat deze als feiten niet beschermt zijn of expliciet door ze onder een open content licentie te publiceren) heeft zo het potentiaal om onverwachte innovative oplossingen tot stand te brengen. Het voorbeeld van Trein laat zien hoe dit uiteindelijk voor iedereen van voordeel kan zijn: De ontwikkelaar, reizigers en de NS.

Het valt Engelfriet op dat het gebruik van Creative Commons licenties vaak typisch Hollandse ongenoegens oproept: soit, we willen best onder naamsvermelding werk vrijgeven. Vooruit dan maar, want het is mooi dat steeds meer content door meer mensen gezien en gebruikt wordt. Maar liever niet op commerciële basis. Je vakantiefoto terugvinden op abri’s door de stad geeft om meerdere redenen een vervelend gevoel. Eén van die redenen is dat anderen geld verdienen aan jouw werk, zonder je deelgenoot te maken van de opbrengsten.

Maar, zo vraagt Engelfriet zich af, is dat wel een legitiem bezwaar? In zijn post ‘waarom ik al mijn werk gratis weggeef’ redeneert hij dat ‘copyright’ inmiddels voor velen gelijk lijkt te staan aan ‘geld verdienen’. Dat is niet zo, copyright geeft juridische bescherming; het geeft de maker erkenning als maker. En daarnaast zijn van royalty’s niet veel mensen rijk geworden.

Engelfriet haalt in deze context een econoom aan die hij sprak over een boek dat deze econoom niet aan de straatstenen kwijt raakte. De tekst belandde online, met een Creative Commons licentie. Maar wel met één die commercieel gebruik niet toestond. Immers, iemand anders zou maar eens geld verdienen aan de pennenvruchten. De tekst van de econoom hield het volgens de anekdote een half uur uit onder deze licentie. Waarom ook niet voor commercieel gebruik, zo filosofeerde de econoom? Als het de auteur niet lukt zijn werk commercieel uit te buiten is er ook geen rechtvaardiging de auteur geld te geven als het een ander wel lukt. Het daadwerkelijk verdienen van geld is dan de prestatie van de uitgever, die een gat in de markt heeft gevonden. De auteur heeft zijn prestatie al geleverd: hij heeft een boek geschreven, eigenlijk al zonder daar geldelijke beloning voor te verwachten. Een beetje als iemand die een blog schrijft waarin intellectueel eigendom voor leken verduidelijkt wordt…

Beter dus –aldus Engelfriet- om hergebruik van je werk te zien als promotie van je werk, en inspiratiebron voor anderen. Engelfriet haalt Robert Scoble aan: “I’ve found that the more I give away my content, the more magical stuff happens to me anyway and if that means my photos or writings or videos get used in some way that I don’t really like, well, that’s a risk I’m willing to take.”

Maar wel met naamsvermelding, want Engelfriet verdient de credits voor zijn slimme gedachten op zijn onderhoudende blog.

Aanvankelijk konden scholen en andere geïnteresseerden het lespakket direct bij de overheid inkopen tegen een gering bedrag en was het lesmateriaal ook in niet-digitale vorm beschikbaar. Dit bleek echter onhandig qua distributie. In zijn zoektocht naar alternatieven kwam Bossers via een collega van het Ministerie in aanraking met Creative Commons en koos hij ervoor om over te stappen naar gratis verspreiding via dit open content licentiesysteem. Het lespakket bleek op die manier een veel groter succes te zijn, mede omdat leraren die het lespakket in het onderwijs wilden gebruiken niet eerst toestemming hoefden te vragen bij de directie van scholen. Voor het lespakket werd gekozen voor de Naamsvermelding-NietCommercieel-Geen afgeleide werken licentie om zodoende zoveel mogelijk het gebruik van de content te stimuleren. Dit houdt in dat het iedereen vrij staat om het werk te kopiëren, te verspreiden, te tonen maar ook om afgeleide werken te maken. Het lesmateriaal mag alleen voor niet-commerciële doeleinden gebruikt worden. Blijkbaar heeft men ook bij de overheid ingezien dat voor online content het soms interessant kan zijn om gebruik te maken van open content licentiesystemen als dat van Creative Commons.Ook in het buitenland is er interesse voor het lespakket. Zo is het lesprogramma door het Belgische ministerie van Onderwijs opgepikt. In Nederland hebben de gemeenten Winschoten en Heumen en het IKV/PaxChristi in het kader van hun samenwerkingsrelatie met Srebrenica in Bosnië-Herzegovina interesse getoond voor het Diploma Veilig Internet. Ook zij willen in de toekomst graag van het Diploma Veilig Internet gebruik maken. De verwachting is dat nog velen zullen volgen.

Het thema innovatie is in het informatietijdperk steeds belangrijker aan het worden maar de berichtgeving hierover is tot op heden gefragmenteerd en niet altijd van een hoge kwaliteit. Het online tijdschrift Sync tracht in deze behoefte te voorzien. Dit lijkt haar aardig gelukt te zijn; inmiddels verwelkomt Sync een schare vast bezoekers en groeit het aantal bezoekers van de site gestaag.

Het idee van de site is afkomstig van Jeroen Wijering, die in het kader van zijn afstuderen aan de Design Academy van Eindhoven het concept en de site van Sync ontwikkelde. In zijn ogen is innovatie een van de speerpunten geworden waarop het huidige ondernemen is gebaseerd. Innovatie zal met het oog op de voortschrijdende technologie en het duurzaam ondernemen in de komende jaren ook alleen maar belangrijker gaan worden. Wijering voelde dat er een behoefte was naar online artikelen met meer diepgang en artikelen die ook na enkele maanden nog interessant zouden zijn om te lezen en niet aan actualiteit en begrijpbaarheid zouden hebben ingeboet.

De redactie van Sync bestaat uit Jeroen Wijering zelf, Ewald Smits en Renee Kneppers is hoofdredacteur. De redactie is verantwoordelijk voor de dagelijkse nieuwtjes van de site. De grote inhoudelijk stukken worden verzorgd door journalisten, wetenschappers en andere geïnteresseerden. In feite kan iedereen meeschrijven aan Sync die in staat is ‘leesbare content over bijvoorbeeld online marketing, biotechnologie, web 2.0, milieu, hedgefunding, geneeskunde, domotica, online uitgeven, nanotechnologie, media, chemie, internet, energie of auteursrecht’ te schrijven. Zolang het maar om innovatie draait. Voor een wetenschapper kan het best interessant zijn om Sync als een output voor zijn meer populair-wetenschappelijke artikelen te gebruiken, stelt Wijers.

Het businessmodel van Sync is reuze interessant. De auteurs van de artikelen verdienen geld volgens een ‘democratisch model’. Op basis van het aantal pageviews van een auteur wordt het geld verdeeld. Het geld komt uit advertentieopbrengsten. In de inkomsten die uit de advertentieopbrengsten van de site worden gegenereerd delen de auteurs op fifty-fifty-basis mee. Op de site kunnen de auteurs zelf bekijken hoeveel er op de site verdiend wordt. Het is een uniek en eerlijk systeem. Maar dat het niet bepaald een vetpot is zal ook duidelijk zijn.

De auteurs hebben de keuze de rechten op hun artikelen via een Creative Commons licentie flexibel te regelen, of via ‘alle rechten voorbehouden’.Volgens Wijering zijn vooral wetenschappers en auteurs die nog niet veel op internet werken huiverig om gebruik te maken van een open content licentie en vandaar dat Sync de auteurs hierin de keuze laat. Mensen die op de hoogte zijn van open source en open content maken dan ook vaker gebruik van een Creative Commons licentie. Wijering, die zelf ook in zijn eigen werk als designer veel gebruik maakt van open source, propageert dat je juist altijd je beste werk onder een open content licentie beschikbaar zou moeten maken. Het is de ultieme manier om aandacht voor je werk te genereren en kan je daardoor nieuw werk en inkomsten opleveren.

Het tijdschrift is in eerste instantie bedoeld voor ondernemers maar het blijkt ook onder studenten veel gelezen te worden. Door de toegankelijke wijze waarop de artikelen geschreven zijn, is het voor iedereen die geïnteresseerd is een interessante bron om kennis te nemen van onderwerpen binnen de wetenschap, technologie en ondernemen.

Flick Radio is, zoals de naam suggereert geïnspireerd op de online foto-community flickr.com, een van de snelst groeiende foto-sharing communities ter wereld. Op Flickr kunnen mensen, geheel in de interactieve web 2.0 stijl, hun foto’s plaatsen en uiteraard kunnen medegebruikers hierop reageren. Dat dit een doorslaand succes is staat buiten kijf. Per minuut komen er 3.000 foto’s bij. Zodoende is het een plek waar veel verhalen zich afspelen; een bron van inspiratie voor innovatieve makers en verhalenvertellers.

Bert Kommerij die zelf graag fotografeert, bracht enkele maanden door op de fotocommunity. Wat hij daar dagelijks meemaakte, hield hij op zijn werklog www.flickradio.nl bij. Dit vormde uiteindelijk de basis van zijn script. Op de blog documenteerde Kommerij het hele maakproces van zowel het hoorspel als ook de film.Aldus Kommerij : “Flick Radio gaat over een man die verdwaalt in de grote fotocommunity www.flickr.com. Hij ontmoet een reislustige Engelsman, een Franse dichter, een Portugees die alleen maar cactussen fotografeert, een masochistische Sissy, en de Amerikaanse teenager: Kendra. De man ziet in haar een personage. Of is het hemzelf.” De man, in werkelijkheid Kommerij zelf, nodigt haar uit om het hoofdpersoon in een verhaal te worden dat hij wil gaan schrijven. Het meisje, Kendra, een ongewone tiener, besluit zich dan terug te trekken en de man blijft met de foto’s achter. Het verhaal is deels op waarheid gebaseerd maar er zijn ook fictieve element aan toegevoegd en de personages in de film bestaan ook. Behalve zijn eigen personage heeft Kommerij ervoor gekozen de personages door acteurs te laten vertolken.

Kommerij heeft met zijn film een tijdsdocument gemaakt. In het verhaal komen vragen aan bod zoals hoe mensen grip krijgen op hun leven en welke invloed het World Wide Web hierop heeft.Volgens Kommerij is fotografie het ultieme middel voor mensen om houvast te krijgen op het voortrazende leven, wat mensen dan weer via de digitale snelweg wereldkundig maken.Feit is dat internet nieuwe manieren van contact leggen initieert. Het script verhaalt over mensen die elkaar ontmoeten doordat de techniek dit mogelijk maakt. In het leven buiten het internet zouden die mensen elkaar waarschijnlijk nooit tegengekomen zijn. In de verhaallijn komen zodoende ook aspecten als internetidentiteit, maar ook de vervagende grenzen van privacy aan bod; het verhaal is gebouwd op snapshots van de echte identiteit van een internationale groep mensen.

Nu het hele werkproces is voltooid kan Kommerij terugblikken op een periode waarin hij zich intensief met internet als medium heeft beziggehouden. Veel heeft hij gepraat met zijn collega-mediamakers die het maar raar vonden dat hij als programmamaker een rol speelde in zijn eigen verhaal. Het script kwam niet alleen door de mediamaker tot stand maar met de andere personages werd het een verhaal. Hoe web 2.0 wil je het hebben!

Bijzonder is bovendien dat Flick Radio onder een Creative Commons licentie is gelanceerd. Kommerij werd hiertoe geïnspireerd door Marco Raaphorst, die via zijn blog een van de grote voorvechters van Creative commons in Nederland is. Raaphorst, die met zijn site marcoraaphorst.nl een Bloggie won als beste muzieklog, was verantwoordelijk voor de muziek en het sounddesign van het hoorspel en de film, en maakt zelf al vier jaar gebruik van Creative Commons licenties.Voor het hoorspel heeft Raaphorst naast eigen muziek en sounddesign muziek gebruikt van ccMixter; “het is tenslotte ook een 100% Creative Commons project.” Raaphorst ervaart het huidige auteursrecht als beperkend om muziek en andere content op het internet te verspreiden, te gebruiken en te remixen. Het bijzondere aan Flick Radio is voor hem dat alles aan het project gebruikt en bewerkt mag worden. “Dit komt de creativiteit ten goede en bovendien kan zo het project ook buiten Nederland bekend worden. Het zou geweldig zijn als op eens een Amerikaanse zender Flick Radio zou gaan uitzenden.”

Kommerij ziet het gebruik van Creative Commons licenties ook als statement naar de omroepwereld waar tot nu toe het gebruik van open content licenties ongewoon is. Bovendien is het meer dan terecht dat Flick Radio via een Creative Commons licentie is gelicencieerd. “Het script en de beelden zijn afkomstig van het web en door het onder een Creative Commons licentie te plaatsen wordt het weer teruggeven aan het internet,” aldus Kommerij.Flick Radio is inmiddels te zien op HollandDoc en op Stage6 (hoge beeldkwaliteit).

Zelf is Raaphorst sinds jaar en dag fervent gebruiker van Creative Commons licenties; zo past hij de de open licentie structuur toe bij het bloggen op zijn eigen site, voor de stukken die hij schrijft voor de Nieuwe Reporter en het E-zine Sync, maar ook als componist voor zijn muziek, als hobbyfotograaf op flickr en als mede-eigenaar van het online muzieklabel Disfish; Voor al zijn multimediale activiteiten biedt Creative Commons uitkomst!

Naast frequent CC-gebruiker, is Marco zichtbaar actief als ervaringsdeskundige, en vaandeldrager in Nederland en Belgie. Zo geeft hij om de zoveel tijd lezingen over Creative Commons en houdt hij de nationale en internationale ontwikkelingen op het gebied van copyright en licenties op de voet bij, middels zijn eigen blog. Daarnaast verschaffen de licenties hem nieuwe mogelijkheden om op innovatieve wijze voort te bouwen op het werk van anderen. Zo maakte hij voor het succesvolle project Flick Radio, samen met mediamaker Bert Kommerij gebruik van onder CC gelicenseerde  Flickr foto’s, om op basis van andermans kiekjes tot een fictief geheel nieuw verhaal te komen. Voor het initiatief, ondersteund door de publieke omroep (RVU)  componeerde hij de muziek en zorgde Raaphorst voor het sounddesign van het hoorspel en de film. Dit project werd onder de naamsvermelding licentie gepubliceerd, waarmee Creative Commons in Nederland onder de aandacht werd gebracht bij de publieke omroep.

Momenteel is Raaphorst bij een nieuw project van Kommerij betrokken, genaamd Media Me, waarin de media van tegenwoordig centraal staat. Het media project zal in de toekomst eveneens onder een Creative Commons licentie worden uitgebracht, aldus Raaphorst. Een uitstekende gelegenheid om hem wat vragen te stellen over zijn overwegingen in het gebruik van Creative Commons.  

Hoe ben je in aanraking gekomen met Creative Commons?  

Toen ik mijn bedrijf Melodiefabriek in 2003 startte, bestond er bij de BUMA geen optie om je muziek online te zetten zonder dat hieraan veel regelwerk vooraf ging en zonder de BUMA vooraf voor haar diensten te betalen. Ik ben mij toen gaan verdiepen in het auteursrecht en in mijn geval bleek de BUMA geen reële optie te zijn. De BUMA is interessant voor muzikanten wiens muziek veelvuldig op de radio wordt gespeeld. Het ging er mij met name om mijn copyright te waarborgen voor mijn online activiteiten.Via gesprekken met internationale contacten werd ik op het bestaan van Creative Commons gewezen en ben ik op het idee gekomen het open content licentiesysteem te gaan gebruiken. Nadat ik de site van de organisatie had bezocht, trof ik daar veel voorbeelden aan hoe de licenties werken. Vanaf het begin af aan had ik er een goed gevoel bij en was het mij duidelijk dat het voor mij als muzikant heel goed zou kunnen werken. 

Welke CC-licenties gebruik jij voornamelijk?

Tot twee jaar geleden gebruikte ik voornamelijk de licentie Naamsvermelding/Niet –Commercieel/Gelijkdelen. Ik heb op een gegeven moment het Gelijkdelen eraf gehaald. Ik gebruik nu voornamelijk voor mijn eigen werk de licentie Naamsvermelding/Niet Commercieel. Het liefst gebruik ik namelijk een licentie die voor het publiek eenvoudig is te begrijpen en die niet te veel voorwaarden stelt. Waarbij ik natuurlijk wel beschermd ben tegen commercieel misbruik.  Af en toe heb ik de indruk dat voor bepaalde content andere licenties van Creative Commons een beter alternatief zouden kunnen zijn. In ieder geval is het belangrijk de licenties zorgvuldig te kiezen. Ik ben ervan overtuigd dat het voor Creative Commons gebruikers goed is om af en toe te experimenteren met de licenties om te onderzoeken of je met bepaalde licenties juist meer aandacht genereert voor je werk dan voorheen. 

Op welke manier pas jij CC-licenties voor verschillende soorten content toe?

Op mijn weblog gebruik ik voor zowel de tekst, het beeld als ook de muziek dezelfde licentie.Wanneer ik samenwerk moet ik wel eens van mijn gebruikelijke licentie afwijken en voor een andere licentievorm kiezen.  Ik fotografeer in mijn vrije tijd. Het is niet mijn vak en daarom wil ik de licentie waaronder ik de foto’s op het internet publiceer, zoals bijvoorbeeld op de online fotocommunity flickr, laagdrempelig houden. Het leuke is dat mijn foto’s vaker door anderen worden gebruikt zoals voor de New Generation Big Band.   

Zijn de CC- licenties een handige manier om content te verspreiden?

Absoluut. Je ziet dat steeds meer mensen Creative Commons kennen en het steeds meer zijn gaan gebruiken. Bovendien plaats ik mijn muziek op websites en forums zoals archive.org en ccMixter waar iedereen CC-licenties gebruikt en zodoende iedereen het hergebruik-principe kent.  Wat wel eens voorkomt is dat mensen je werk gebruiken zonder de licenties in acht te nemen. Mijn muziek wordt in veel podcasts gebruikt. Er wordt mij echter zelden gevraagd of zijn mijn muziek voor de podcast mogen gebruiken. Dit komt omdat mensen vaak de licenties niet begrijpen en ook omdat er binnen Creative Commons hierover nog veel discussie bestaat.  

Wat zou er aan de licenties verbeterd kunnen worden?

Er moet meer discussie over de licentievormen komen. Internationaal gebeurt dit al. Het is noodzakelijk dat ook in Nederland hierover meer discussie ontstaat.Een wat duidelijkere uitleg van de gecompliceerdere licenties zou er voor kunnen zorgen dat mensen voor een ander type licentie kiezen. Zo is bijvoorbeeld de term Niet–commercieel heel vaag en veel te ruim gedefinieerd. Door deze licentie subtieler te definiëren zal de licentie voor het publiek eenvoudiger te begrijpen zijn.

Hoe kijk jij aan tegen toekomstige ontwikkelingen ten aanzien van het gebruik van open content en CC-licenties?

Ik ga ervan uit dat in de toekomst het gebruik van de open content licenties alleen maar zal toenemen. Bovendien zullen veel mensen ertoe neigen de content onder een ruimere licentie te publiceren dan het een paar jaar geleden het geval was. Ik overweeg zelf het commerciële attribuut achterwege te laten. Het is echter nog maar een overweging omdat je mogelijkerwijs inkomsten misloopt. Aan de andere kant kan je op deze manier naamsbekendheid verwerven waardoor je als muzikant weer opdrachten kan binnen halen om muziek te maken.In principe zou ik mijn werk onder alleen Naamsvermelding licentie kunnen publiceren als mijn website in de toekomst meer bezoekers gaat trekken en ik van de reclame-inkomsten en opdrachten die ik binnenkrijg, kan leven. Van een weblog alleen leven is immers vrij lastig. 

Heb jij een advies voor toekomstige open content gebruikers?

Volgens mij is het een kwestie van gewoon doen! Mensen moeten niet bang zijn voor verlies van inkomsten wanneer zij content onder een laagdrempelige licenties publiceren. Op het World Wide Web willen mensen zien en horen!Beluister hieronder een fragment van het interview met Marco Raaphorst over Creative Commons en de toepassing van de Creative Commons licenties op open content. http://www.opencontent.nl/wp-content/uploads/raaphorst_fragment.mp3