Gebarentaal was in Nederland tot voor kort een ondergeschoven kindje binnen het wetenschappelijk taalonderzoek. Dit is opmerkelijk omdat zo’n 1,3 miljoen Nederlanders niet in staat zijn alles te kunnen horen. Hieronder vallen niet alleen slechthorenden maar ook mensen die op latere leeftijd geleidelijk of plotseling doof zijn geworden, evenals meervoudige gehandicapten zoals doofblinden. Sommigen van hen zijn louter aangewezen op deze communicatiemethode: voor circa 5.000 mensen is Nederlandse gebarentaal de eerste taal en voor 15.000 mensen de tweede taal.

Het Corpus Nederlandse Gebarentaal bouwt voort op de wetenschappelijke uitkomsten van het European Cultural Heritage Online project (ECHO), een initiatief van drie Max Planck Instituten in Europa (Rome, Berlijn en Nijmegen) en enkele samenwerkingspartners.In 2003 is er tijdens een Europees wetenschappelijk congres in Berlijn de ‘Declaration on open access to knowledge in the sciences and humanities’ ondertekend. De bedoeling hiervan is om open source cultuur verder te ontwikkelen om zodoende publieke en wetenschappelijk exploitatie van cultureel en wetenschappelijk erfgoed op het internet te bevorderen. Het European Cultural Heritage Online Project geeft invulling aan deze doelstelling met vijf grote pilotprojecten. Een van de deelprojecten betrof taalkundig onderzoek, meer specifiek, onderzoek naar gebarentaal in diverse Europese landen.

Wetenschappers uit Groot-Brittannië en Zweden verrichtten samen met taalspecialisten van de Universiteit van Nijmegen onderzoek naar de samenstelling van de gebarentaal in deze drie landen. In Nederland was de taalwetenschapper Onno Crasborn een van de onderzoekers die direct betrokken was bij het ECHOproject. Samen met zijn Europese partners en zijn Nijmeegse collega’s zette hij een unieke, publiekelijk toegankelijke, internationale database op voor gebarentaalonderzoek. Deze collectie van videobeelden van gebarentaal is op de website van het Echoproject terug te vinden.Het bijzondere van de database is dat het om een vergelijkend onderzoek ging tussen de drie landen. De filmpjes zijn naderhand door de wetenschappers geannoteerd en beschreven. Dit houdt in dat er wordt aangegeven welk gebaar met welk woord overeenkomt en waar de klemtoon ligt, hetgeen het Max Planck instituut er toe aangezet heeft speciale softwaretools te ontwikkelen.

Met de nieuwe technologische inzichten en het feit dat een database voor gebarentaal wel degelijk relevant kan zijn, werd in 2006 besloten om een Corpus gebarentaal voor Nederland op te zetten. Crasborn heeft samen met zijn collega’s van de RUN veel werk moeten verzetten om tachtig uur beeld materiaal van doven op te nemen. Het lesmateriaal omvat bijna duizend videofragmenten van gesprekken in gebarentaal tussen doven. Deze zijn geannoteerd, vertaald door de wetenschappers en zullen binnenkort op een website te bezichtigen zijn.

Het Corpus NGT schept voor diverse partijen nieuwe mogelijkheden.Voor taalwetenschappers en andere wetenschappelijke onderzoekers is het uitermate interessant om de structuren en grammatica van de gebarentaal te onderzoeken en bloot te leggen. De kennis van gebarentaal in Nederland is namelijk aan het afnemen doordat onder andere de technologie van gehoorapparaten enorm verbeterd is in het afgelopen decennium. Door het vastleggen van gebarentaal kan kennis hiervan niet verder verloren gaan. Daarnaast bestond er voorheen nauwelijks lesmateriaal om gebarentaal te leren. Het corpus kan dus een bijdrage leveren aan het onderwijs aan universiteiten voor tolken van gebarentaal. Ook op het onderwijs op scholen in Nederland kan het corpus een grote impact hebben. In Nederland bestaat er maar een beperkt aantal scholen waar er speciaal onderwijs voor doven aangeboden wordt. Het lesmateriaal en de methodes waarmee deze scholen kunnen werken is beperkt. Eveneens bestaat er nauwelijks lesmateriaal voor ouders van dove kinderen en voor mensen die op latere leeftijd doof zijn geworden. Het was voorheen niet eenvoudig om gebarentaal te leren. Het Corpus Nederlands Gebarentaal tracht onder andere dit hiaat op te vullen door de collectie die in het kader van taalwetenschappelijk onderzoek is aangelegd op het internet onder een Creative Commons licentie voor iedereen vrij beschikbaar te maken. Een bewuste keuze aldus Crasborn die door artikelen in de krant met Creative Commons in aanraking was gekomen en zich erin is gaan verdiepen in zijn zoektocht om het soms privacygevoelige materiaal van zijn mammoetwerk te beschermen.

Flick Radio is, zoals de naam suggereert geïnspireerd op de online foto-community flickr.com, een van de snelst groeiende foto-sharing communities ter wereld. Op Flickr kunnen mensen, geheel in de interactieve web 2.0 stijl, hun foto’s plaatsen en uiteraard kunnen medegebruikers hierop reageren. Dat dit een doorslaand succes is staat buiten kijf. Per minuut komen er 3.000 foto’s bij. Zodoende is het een plek waar veel verhalen zich afspelen; een bron van inspiratie voor innovatieve makers en verhalenvertellers.

Bert Kommerij die zelf graag fotografeert, bracht enkele maanden door op de fotocommunity. Wat hij daar dagelijks meemaakte, hield hij op zijn werklog www.flickradio.nl bij. Dit vormde uiteindelijk de basis van zijn script. Op de blog documenteerde Kommerij het hele maakproces van zowel het hoorspel als ook de film.Aldus Kommerij : “Flick Radio gaat over een man die verdwaalt in de grote fotocommunity www.flickr.com. Hij ontmoet een reislustige Engelsman, een Franse dichter, een Portugees die alleen maar cactussen fotografeert, een masochistische Sissy, en de Amerikaanse teenager: Kendra. De man ziet in haar een personage. Of is het hemzelf.” De man, in werkelijkheid Kommerij zelf, nodigt haar uit om het hoofdpersoon in een verhaal te worden dat hij wil gaan schrijven. Het meisje, Kendra, een ongewone tiener, besluit zich dan terug te trekken en de man blijft met de foto’s achter. Het verhaal is deels op waarheid gebaseerd maar er zijn ook fictieve element aan toegevoegd en de personages in de film bestaan ook. Behalve zijn eigen personage heeft Kommerij ervoor gekozen de personages door acteurs te laten vertolken.

Kommerij heeft met zijn film een tijdsdocument gemaakt. In het verhaal komen vragen aan bod zoals hoe mensen grip krijgen op hun leven en welke invloed het World Wide Web hierop heeft.Volgens Kommerij is fotografie het ultieme middel voor mensen om houvast te krijgen op het voortrazende leven, wat mensen dan weer via de digitale snelweg wereldkundig maken.Feit is dat internet nieuwe manieren van contact leggen initieert. Het script verhaalt over mensen die elkaar ontmoeten doordat de techniek dit mogelijk maakt. In het leven buiten het internet zouden die mensen elkaar waarschijnlijk nooit tegengekomen zijn. In de verhaallijn komen zodoende ook aspecten als internetidentiteit, maar ook de vervagende grenzen van privacy aan bod; het verhaal is gebouwd op snapshots van de echte identiteit van een internationale groep mensen.

Nu het hele werkproces is voltooid kan Kommerij terugblikken op een periode waarin hij zich intensief met internet als medium heeft beziggehouden. Veel heeft hij gepraat met zijn collega-mediamakers die het maar raar vonden dat hij als programmamaker een rol speelde in zijn eigen verhaal. Het script kwam niet alleen door de mediamaker tot stand maar met de andere personages werd het een verhaal. Hoe web 2.0 wil je het hebben!

Bijzonder is bovendien dat Flick Radio onder een Creative Commons licentie is gelanceerd. Kommerij werd hiertoe geïnspireerd door Marco Raaphorst, die via zijn blog een van de grote voorvechters van Creative commons in Nederland is. Raaphorst, die met zijn site marcoraaphorst.nl een Bloggie won als beste muzieklog, was verantwoordelijk voor de muziek en het sounddesign van het hoorspel en de film, en maakt zelf al vier jaar gebruik van Creative Commons licenties.Voor het hoorspel heeft Raaphorst naast eigen muziek en sounddesign muziek gebruikt van ccMixter; “het is tenslotte ook een 100% Creative Commons project.” Raaphorst ervaart het huidige auteursrecht als beperkend om muziek en andere content op het internet te verspreiden, te gebruiken en te remixen. Het bijzondere aan Flick Radio is voor hem dat alles aan het project gebruikt en bewerkt mag worden. “Dit komt de creativiteit ten goede en bovendien kan zo het project ook buiten Nederland bekend worden. Het zou geweldig zijn als op eens een Amerikaanse zender Flick Radio zou gaan uitzenden.”

Kommerij ziet het gebruik van Creative Commons licenties ook als statement naar de omroepwereld waar tot nu toe het gebruik van open content licenties ongewoon is. Bovendien is het meer dan terecht dat Flick Radio via een Creative Commons licentie is gelicencieerd. “Het script en de beelden zijn afkomstig van het web en door het onder een Creative Commons licentie te plaatsen wordt het weer teruggeven aan het internet,” aldus Kommerij.Flick Radio is inmiddels te zien op HollandDoc en op Stage6 (hoge beeldkwaliteit).